Również na temat

Magazberd (Maghasberd) — średniowieczna twierdza położona na prawym brzegu rzeki Arpaçay w prowincji Kars, 6 km na południowy zachód od ruin Ani. Została zbudowana w okresie rozkwitu królestwa Bagratydów w Armenii i chroniła południowo-zachodnie podejścia do stolicy Ani, kontrolując przeprawę przez kanion Arpaçay. W swojej historii twierdza przez ponad tysiąc lat pełniła rolę ważnego punktu strategicznego.

Magazberd przechodził z rąk do rąk kilku władców: początkowo prawdopodobnie w VI wieku, następnie podlegał Królestwu Bagratydów w Armenii (885–1045), potem Seldżukom, Królestwu Gruzji, tureckiej dynastii Hatunogullari, a w końcu Imperium Osmańskiemu, które zdobyło twierdzę w 1579 roku. To rzadkie połączenie warstw kulturowych w jednym zabytku.

„Stary Magazberd” (Old Magazberd) — to oddzielna, ufortyfikowana dzielnica odkryta przez archeologów w latach 2004–2005, położona około 100 metrów nad rzeką. Posiada własne mury miejskie z różnego rodzaju wieżami (cylindrycznymi, prostokątnymi i podkowiaste) oraz pozostałości kościołów. Jego odkrycie zmieniło wyobrażenie o tym obiekcie: okazało się, że Magazberd nie był zwykłym fortem garnizonowym, ale niewielkim ufortyfikowanym miastem z X–XI wieku.

Napis pochodzi z 1579 roku i odnotowuje fakt przeprowadzenia remontu twierdzy za panowania sułtana Murada III. Jest to rzadki przykład, w którym osmańska epigrafika została wyraźnie wkomponowana we wcześniejsze ormiańskie elementy architektoniczne, co w sposób obrazowy ukazuje wielowarstwowość historii tego obiektu.

Zachowały się trzy duże wieże z tufu, częściowo ocalałe mury obronne między nimi, a także zabudowania wewnętrzne: pozostałości domów mieszkalnych, kilku kaplic, pałacu, łaźni oraz dużej kwadratowej cysterny. Wieże z tufu stoją praktycznie w całości — w przeciwieństwie do niektórych budowli samego Ani, co sprawia, że Magazberd jest zaskakująco dobrze zachowanym zabytkiem.

Praktycznie nie ma. Magazberd znajduje się w pierwszej strefie przygranicznej przy granicy z Republiką Armenii i stanowi zamknięty teren wojskowy. Zezwolenie na wizytę wydaje się niezwykle rzadko i wymaga osobnego wystąpienia do odpowiednich organów. Większość turystów ogląda twierdzę z bezpiecznej odległości – z drogi lub z płaskowyżu Ani, po drugiej stronie kanionu.

Cały pas terenu wzdłuż rzeki Arpaçay znajduje się w zamkniętej strefie wojskowej. Próba wejścia na ten teren bez specjalnego zezwolenia grozi zatrzymaniem przez wojsko. Należy ściśle trzymać się wyznaczonych punktów obserwacyjnych i nie fotografować obiektów wojskowych, anten ani strażników granicznych.

Najlepszy okres to późna wiosna (maj–czerwiec) i wczesna jesień (wrzesień–październik). Jesienią światło pada szczególnie pięknie na skały tufowe i kanion Arpaach. Zimą płaskowyż smaga lodowaty wiatr, a temperatury znacznie spadają poniżej zera, co sprawia, że podróż nie jest zbyt komfortowa. Latem w ciągu dnia bywa gorąco, ale wieczory są chłodne.

W tej strefie przygranicznej praktycznie nie ma transportu publicznego. Do podróży niezbędny jest własny lub wynajęty samochód. Najbliższym większym miastem jest Kars (około 50 km), od którego warto zaplanować trasę.

Magazberd pełnił rolę placówki obronnej Ani — średniowiecznej stolicy Armenii, położonej 6 km na północny wschód. Po tym, jak w 961 roku Ani stała się stolicą królestwa Bagratydów, Magazberd chronił jej południowo-zachodnie podejścia. Dzisiaj twierdza jest postrzegana jako część systemu obronnego Ani i najlepiej ją zrozumieć w połączeniu z wizytą w samym Ani.

Tuf to jasna skała wulkaniczna, charakterystyczna dla regionu Kars. Jest odporny na wietrzenie, dobrze zachowuje swój kształt i nie niszczy się tak szybko jak wapień. To właśnie dzięki tufowi wieże Magazberd zachowały się znacznie lepiej, niż można by się spodziewać po opuszczonym obiekcie.

Wygodna jednodniowa wycieczka z Kars: rano — Kars Kalesi (twierdza miejska) i katedra, po obiedzie — ruiny Ani z obszernym spacerem, w drodze powrotnej — punkt widokowy w kierunku Magazberd od strony wsi Üçbölük. Trasa ta pozwala w pełni poznać architekturę ormiańską i historię regionu.

Kars to najbliższe większe miasto w pobliżu Magazberd (około 50 km), w którym znajduje się lotnisko Kars Harakani (KSY). Znajdują się tu hotele różnych kategorii, kawiarnie oraz wypożyczalnie samochodów. To właśnie z Kars najwygodniej jest zaplanować jednodniową wycieczkę do Ani i punktów widokowych w Magazberd.

W okolicy przygranicznej Ani i wsi Üçbölük praktycznie nie ma transportu publicznego. Warto wynająć samochód w Kars z wyprzedzeniem, zwłaszcza w sezonie turystycznym (wiosną i jesienią). Należy zapytać wypożyczalnię, czy ubezpieczenie obejmuje przejazdy do strefy przygranicznej.

Magazberd znajduje się w pierwszej strefie przygranicznej przy granicy z Armenią. Wejście na teren twierdzy bez specjalnego zezwolenia jest zabronione. Proszę z wyprzedzeniem sprawdzić, czy możliwe jest uzyskanie przepustki za pośrednictwem lokalnych władz lub biur podróży w Karsie – w praktyce zezwolenia są wydawane niezwykle rzadko. Należy realistycznie zaplanować wycieczkę jako zwiedzanie z zewnątrz, a nie jako wejście do środka.

Ponieważ nie da się podejść do twierdzy z bliska, lornetka lub aparat z obiektywem o długim ogniskowej to niezbędny sprzęt. Z płaskowyżu Ani, przez kanion Arpaçaya lub z drogi w kierunku Üçbölük, wieże Magazberd są dobrze widoczne. Najlepsze światło do fotografowania ścian tufowych panuje rano i wieczorem, zwłaszcza jesienią.

Zanim zaczniesz szukać punktów widokowych na Magazberdzie, poświęć kilka godzin na spacer po ruinach Ani. To właśnie tutaj można zrozumieć, co chronił Magazberd: widać tu logikę układu obronnego, kanion Arpachaja oraz granicę z Armenią. Z płaskowyżu Ani w pogodny dzień Magazberd widać gołym okiem.

Za miejscowością Ani należy kierować się drogą w stronę wsi Üçbölük — to właśnie ona służy jako punkt orientacyjny na mapach regionu Magazberd. Po drodze są otwarte przestrzenie, z których przez kanion widać twierdzę. Należy zatrzymywać się wyłącznie w wyznaczonych miejscach, nie wchodzić na ogrodzone tereny wojskowe i nie fotografować infrastruktury granicznej.

Nie próbuj samodzielnie przekraczać ogrodzeń ani schodzić nad rzekę Arpaçay bez eskorty i zezwolenia. Nie fotografujcie anten, posterunków wojskowych ani strażników granicznych. W razie spotkania z patrolem wojskowym zachowajcie spokój i wyjaśnijcie, że jesteście turystami zwiedzającymi okolice Ani. Miejcie przy sobie paszport — w strefach przygranicznych dokumenty są regularnie sprawdzane.